Ο ΚΑΡΑΓΚΙΟΖΗΣ ΦΟΥΡΝΑΡΗΣ

Σε ποιο είδος θεάτρου ανήκει το μάθημα μας; ξέρεις γιατί λέγεται έτσι;

Ας ακούσουμε τώρα το μάθημά μας από μια ιστορική ηχογράφηση...

• Ποιος είναι ο τίτλος του θεατρικού έργου που έχετε παρακολουθήσει;
• Ποια είναι τα πρόσωπα που λαμβάνουν μέρος στην ιστορία του Καραγκιόζη; ποιος ο χαρακτήρας του καθενός;
• Ποια σκηνή σας άρεσε και γιατί;
• Τι χρειαζόμαστε για να παρουσιάσουμε μια τέτοια παράσταση; Δες και από εδώ ΚΛΙΚ
• Τι νομίζεις ότι θα συμβεί στη συνέχεια της ιστορίας;

Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ

ΕΠΙΦΩΝΗΜΑΤΑ 

Οι άκλιτες λέξεις που φανερώνουν χαρά, λύπη, θαυμασμό, απορία, έκπληξη, πόνο ευχή, έπαινο, κτλ, δηλαδή εκφράζουν συναισθήματα, λέγονται επιφωνήματα. Ύστερα από τα επιφωνήματα βάζουμε θαυμαστικό (!). Τα επιφωνήματα δηλώνουν:

θαυμασμό: α! ποπό! ω! μπα!
απορία: α! ο! μπα!
πόνο, λύπη: αχ! α! όχου! άου! οχ! αλί! αλίμονο!
ευχή: είθε! μακάρι!
έπαινο: εύγε! μπράβο!
κάλεσμα: ε! ω!
ειρωνεία: ε! ου!
στεναχώρια, αηδία: ε! ου! ουφ! πουφ! πα πα πα!
παρακίνηση: άντε! άμε! μαρς! αλτ! στοπ! σουτ!
άρνηση: α μπα!
αβεβαιότητα: χμ! 

Π.χ.: Οχ! το πόδι μου.
Μπράβο σου! πολύ καλά τα κατάφερες. 

ΟΥΔΕΤΕΡΑ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΑ ΣΕ -ΕΙΟ

Τα ουδέτερα ουσιαστικά σε -είο, τα οποία τονίζονται στην παραλήγουσα και δηλώνουν τόπο, γράφονται με -ει-. 

 
Π.χ.: σχολείο, γραφείο, κουρείο, νοσοκομείο, ιατρείο, μαγειρείο, καφενείο, ξενοδοχείο, νηπιαγωγείο...

ΨΩΜΙ

πινακωτή στον παραδοσιακό φούρνο

 

γιαγιά τυλίγει μαλλί στη ρόκα


 

ΤΟ ΨΩΜΙ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΤΡΑΠΕΖΙ

  

Μουσική: Μίκης Θεοδωράκης
Στίχοι: Ιάκωβος Καμπανέλλης
Εκτέλεση: Σούλα Μπιρμπίλη
Πρώτη εκτέλεση: Γιάννης Πουλόπουλος

Το ψωμί είναι στο τραπέζι
το νερό είναι στο σταμνί
το σταμνί στο σκαλοπάτι
δώσε του ληστή να πιει

Το ψωμί είναι στο τραπέζι
το νερό είναι στο σταμνί
το σταμνί στο σκαλοπάτι
δώσε του Χριστού να πιει

Δώσε μάνα του διαβάτη
του Χριστού και του ληστή
δώσε μάνα να χορτάσει
δωσ' του αγάπη μου να πιει 

Ας διαβάσουμε το παρακάτω ποίημα του Μίλτου Σαχτούρη

ΤΟ ΨΩΜΙ

Ένα τεράστιο καρβέλι, μια πελώρια φραντζόλα ζεστό
ψωμί, είχε πέσει στο δρόμο από τον ουρανό
ένα παιδί με πράσινο κοντό βρακάκι και με μαχαίρι
έκοβε και μοίραζε στον κόσμο γύρω,
όμως και μια μικρή, ένας μικρός άσπρος άγγελος, κι αυτή
μ’ ένα μαχαίρι έκοβε και μοίραζε κομμάτια γνήσιο ουρανό
κι όλοι τώρα τρέχαν σ’ αυτή, λίγοι πήγαιναν στο ψωμί,
όλοι τρέχανε στον μικρόν άγγελο που μοίραζε ουρανό!
Ας μην το κρύβουμε. Διψάμε για ουρανό. 

Στο ποίημα ο Σαχτούρης μιλάει για δυο ειδών ανάγκες των ανθρώπων. Μια βιολογική και υλική μαζί και μια πνευματική.

• Ποιες είναι αυτές οι δύο ανάγκες;
• Ποια τελικά φαίνεται να προτιμούν οι άνθρωποι;
• Γιατί άραγε διάλεξε στην δεύτερη να βάλει ένα κοριτσάκι;

Ο ποιητής φαίνεται καθαρά ότι προτιμάει την πνευματική ανάγκη των ανθρώπων. Μάλιστα το παραπάνω ποίημα το έγραψε και στην περίοδο της Κατοχής, τότε που η πείνα θέριζε τους ανθρώπους. 

Εσύ τι πιστεύεις σχετικά με τις απόψεις του;

ΔΙΑΙΡΕΣΕΙΣ

Είχαμε πει σε παλιότερα μαθήματα ότι η διαίρεση είναι η αντίστροφη πράξη του πολλαπλασιασμού και επίσης για το πώς βρίσκουμε πόσες φορές χωράει ένας αριθμός σε έναν άλλον και τι περισσεύει:

Πρόβλημα: Έχουμε 15 τριαντάφυλλα και θέλουμε να κάνουμε ανθοδέσμες, που η κάθε ανθοδέσμη θα πρέπει να έχει 5 τριαντάφυλλα. Πόσες ανθοδέσμες ίδιες θα κάνουμε;

 

Λύση

Χωρίζουμε τα 15 τριαντάφυλλα σε ομάδες των 5 και έτσι σχηματίζονται 3 όμοιες ομάδες.
Πιο συγκεκριμένα σχηματίζονται: 15 : 5 = 3 ομάδες, διότι 5 Χ 3 = 15

Όμως κάποιες φορές μπορεί να περισσεύει κάτι..., π.χ.: 50:6=;

Σκέφτομαι ποιο γινόμενο του 6 μου δίνει αποτέλεσμα πιο κοντά στο 50 χωρίς να το ξεπερνάει. Δηλαδή, με ποιον αριθμό πρέπει να πολλαπλασιάσω το 6 για να μου δίνει αριθμό ίσο ή μικρότερο του 50.

Σκέφτομαι την προπαίδεια του 6:
 
1x6=6, 2x6=12, 3x6=18, 4x6=24, 5x6=30, 6x6=36, 7x6=42, 8x6=48 !, 9x6=54 !
 
Το 54 ξεπερνάει το 50, γι’ αυτό διαλέγω το 48 που είναι μικρότερο από το 50.
 
Άρα το 6 χωράει 8 φορές στο 50 (6x8=48) αλλά περισσεύουν και 2 (50-48=2).
 
Συνεπώς γράφω: 50 = ( 6 x 8 ) + 2

Για τις διαιρέσεις Εκατοντάδων ή Χιλιάδων με το 100, γράφουμε τον αριθμό χωρίς τα δύο τελευταία του μηδενικά. Π.χ.:

300 : 100 = 3
3.000 : 100 = 30

Για τις διαιρέσεις Χιλιάδων με το 1.000, γράφουμε τον αριθμό χωρίς τα τρία τελευταία του μηδενικά. Π.χ.: 7.000 : 1.000 = 7

Γράψε πόσες φορές χωράει και τι υπόλοιπο μένει

ΚΛΙΚ

Βρες και αντιστοίχισε πράξη με πηλίκο και υπόλοιπο (r = υπόλοιπο)

ΚΛΙΚ

ΠΑΙΧΝΙΔΙ (συναγωνίσου με τον υπολογιστή)

Βάλε τα ζάρια για να σχηματίσεις αριθμό και βρες πηλίκο και υπόλοιπο (πρόσεχε: όσο μεγαλύτερο υπόλοιπο βρίσκεις τόσο περισσότερους βαθμούς παίρνεις)

ΚΛΙΚ

ΜΙΑ ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ο Λουκιανός ο Σαμοσατεύς (περίπου 120 μ.Χ. - μεταξύ 180 και 192 μ.Χ.) ήταν εξελληνισμένος Σύρος ρητοροδιδάσκαλος και σατιρικός συγγραφέας, ο δημιουργός του σατιρικού διαλόγου.
Ένα από τα έργα του είναι και το μυθιστόρημα "Αληθὴς ιστορία ή Αληθή διηγήματα".

Πρόκειται για παρωδία των ταξιδιωτικών μυθιστορημάτων που ήταν αγαπητά κατά τους αυτοκρατορικούς χρόνους, ένα είδος "σατιρικής φαντασίας", θα λέγαμε σήμερα. Πραγματεύεται ένα φανταστικό ταξίδι στη Σελήνη, την οποία ο Λουκιανός παρουσιάζει κατοικημένη από αλλόκοτα όντα και μία παρέα τολμηρών ηρώων ανακαλύπτει νέους πλανήτες, νέες μορφές ζωής και νέους πολέμους. Eίχε γράψει το έργο ως σάτιρα για όλους εκείνους που εξιστορούνταν φανταστικά γεγονότα ως πραγματικά.

Η ιστορία τελειώνει ωστόσο λίγο απότομα, με τον Λουκιανό να υπόσχεται πως οι υπόλοιπες περιπέτειες θα παρουσιαστούν σε επόμενο βιβλίο, γεγονός που δεν έγινε ποτέ καθώς ψευδόταν.

• Διαβάζοντας τα παραπάνω μπορείς να καταλάβεις γιατί ο συγγραφέας έδωσε αυτόν τον τίτλο στο βιβλίο του;
• Μπορείς να διηγηθείς με λίγα λόγια το μάθημα; (πού, πότε, ήρωες, γεγονότα, εξέλιξη, τέλος)

ΣΕΛΗΝΗ ΚΑΙ ΕΝΔΗΜΙΩΝΑΣ

Ο Ενδυμίων ήταν ο δεύτερος μυθικός βασιλιάς της αρχαίας Ήλιδας. Υπάρχουν πολλές παραλλαγές του μύθου σχετικά με τον Ενδυμίωνα.
Σύμφωνα με μία μεταγενέστερη παραλλαγή του μύθου που μεταφέρεται από τον Ρωμαίο ποιητή Οβίδιο και από μεταγενέστερους ποιητές, ο Ενδυμίων ήταν βοσκός από την Καρία με απαράμιλλη ομορφιά. Η Σελήνη τον είδε σε μία σπηλιά του Λάτμου (βουνό της Τουρκίας, που βρίσκεται στο νοτιοδυτικό τμήμα της, δυτικά της αρχαίας πόλης της Μιλήτου) και τον ερωτεύτηκε. Τον επισκεπτόταν κάθε βράδυ την ώρα που κοιμόταν, όμως ανησυχώντας πως σαν θνητός θα γεράσει και θα πεθάνει παρακάλεσε τον Δία να τον αφήσει να κοιμάται για πάντα τον αγέραστο ύπνο ώστε να μην τον χάσει ποτέ.

«Σελήνη και Ενδυμίων», έργο του Σεμπαστιάνο Ρίκκι (1733).

• Διάβασε το παρακάτω ποίημα. Μπορείς να καταλάβεις ποιανού ποιητή είναι; (γνωστός για τα θέματα που έχουν να κάνουν με αρχαία Ελλάδα, Βυζάντιο, ελληνιστικά χρόνια αλλά και μυθολογία)

Ενώπιον του αγάλματος του Ενδυμίωνος

Επί άρματος λευκού που τέσσαρες ημίονοι
πάλλευκοι σύρουν, με κοσμήματ' αργυρά,
φθάνω εκ Μιλήτου εις τον Λάτμον. Ιερά
τελών - θυσίας και σπονδάς - τω Ενδυμίωνι,
από την Αλεξάνδρειαν έπλευσα εν τριήρει πορφυρά.
Ιδού το άγαλμα. Εν εκστάσει βλέπω νυν
του Ενδυμίωνος την φημισμένην καλλονήν.
Ιάσμων κάνιστρα κενούν οι δούλοι μου· κ' ευοίωνοι
επευφημίαι εξύπνησαν αρχαίων χρόνων ηδονήν.

• Αριθμήστε τις παραγράφους του κειμένου. Κάθε ομάδα να συμπληρώσει τα κύρια νοήματα και τους τίτλους των παραγράφων, όπου λείπουν. Κάντε και ανάλογη ζωγραφιά.

• Διαβάστε το κείμενο (χωρίς τις λέξεις που λείπουν). Τι δεν γνωρίζουμε έτσι; Προσπαθήστε να ανακαλύψετε τις λέξεις που λείπουν.

• Εντόπισε και γράψε στο βιβλίο σου δύο γεγονότα που δείχνουν ότι η ιστορία είναι φανταστική

Η Σελήνη, ένα μεγάλο μυστήριο για τους αρχαίους λαούς, στην πλήρη εξερεύνηση από τους αστροναύτες του σήμερα

Ας χαλαρώσουμε τώρα με μια βόλτα στο φεγγάρι...

ΠΑΜΕ ΜΙΑ ΒΟΛΤΑ ΣΤΟ ΦΕΓΓΑΡΙ

Στίχοι: Νότης Περγιάλης και Γιώργος Εμιρζάς
Μουσική: Μάνος Χατζιδάκις
Εκτέλεση: Μελίνα Μερκούρη

  Τρεις μέρες χώ , τρεις μέρες χώρισα από σένα
τρεις νύχτες μέ , τρεις νύχτες μένω μοναχή,
σαν τα πουλιά που στέκουν τώρα δακρυσμένα
όταν τα βρέ , όταν τα βρέχουν οι ουρανοί.
Διώξε τη λύπη, παλληκάρι
πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι.
Πώς να βγω και, πώς να βγω και να περπατήσω
τα λόγια του, τα λόγια του να θυμηθώ;
με το φεγγάρι πώς, αχ πώς να τραγουδήσω
με το φεγγάρι πώς να παρηγορηθώ;

Δες το παρακάτω βίντεο και φαντάσου ότι είσαι εσύ αυτός που πατάει το πόδι του στη Σελήνη. Προσπάθησε να περιγράψεις το τοπίο που θα έβλεπες.

Κύρια εθνικά ονόματα

Τα κύρια ονόματα που φανερώνουν τόπο ή καταγωγή ονομάζονται εθνικά ονόματα. Αρχίζουν πάντα με κεφαλαίο γράμμα.

 

Κύρια ονόματα είναι:

1. τα ονόματα των ανθρώπων:
   π.χ.: Θεοδώρα, Μαρία, Κατερίνα, Παπαδόπουλος, Φιλίππου
2. τα ονόματα των μηνών και των ημερών
   π.χ.: Μάρτιος, Ιούλιος, Τρίτη, Σάββατο
3. τα ονόματα των γιορτών
   π.χ.: Χριστούγεννα, Πάσχα, Θεοφάνια
4. οι λέξεις: Χριστός, Παναγία, Θεός
   και τα συνώνυμά τους: Πανάγαθος, Μεγαλόχαρη, Παντοδύναμος
5. τα ονόματα των χωρών, των πόλεων και των δρόμων
   π.χ.: Ελλάδα, Θεσσαλονίκη, Νέα Ραιδεστός, Ολυμπιάδος 2004
6. τα εθνικά ονόματα
   π.χ.: Έλληνας, Άγγλος, Κερκυραίος, Ολλανδός (αλλά ελληνικός, αγγλικός)
7. τα ονόματα νησιών, των βουνών, των ποταμών και των λιμνών
   π.χ.: Ρόδος, Όλυμπος, Αξιός, Βόλβη
8. τα ονόματα έργων τέχνης και λογοτεχνικών έργων
   π.χ.: Παρθενώνας, Τζοκόντα, Ο Μικρός Πρίγκιπας, Άξιον Εστί

ΠΑΠΠΟΥΣ ΚΑΙ ΕΓΓΟΝΗ (ΑΝΘΟΛΟΓΙΟ)

Το μάθημα "Παππούς και εγγονή" είναι απόσπασμα από το βιβλίο της Φωτεινής Φραγκούλη, "Το μισό πιθάρι"

Τα μυστικά που κρύβει ο παππούς από την Μικρά Ασία προσπαθεί να ανακαλύψει η μικρή εγγονή του μέσα από τις ιστορίες του. Ιστορίες που δεν κρύβουν οργή και μίσος για τον απέναντι λαό, αλλά αγάπη για τους εκεί τόπους. Το μισό πιθάρι βρίσκεται εδώ αλλά το άλλο μισό εξακολουθεί να βρίσκεται απέναντι. Τα μυστικά θα αποκαλυφθούν στην ώρα τους. Πρόκειται για ένα περίπατο με την ιστορία, μια βιωματική εξοικείωση με το παρελθόν. Ένας περίπατος στο χρόνο χωρίς διδακτισμούς, που δίνει μια γλυκιά ανθρώπινη διάσταση της ιστορίας του τόπου μας. Διαπνέεται από το μελτέμι του Αιγαίου, που ενώνει λαούς, ανθρώπους και συναισθήματα. Το Μισό Πιθάρι είναι ένα βιβλίο για τα παιδιά, αλλά διαβάζεται ευχάριστα και από μεγάλους.

Η Φωτεινή Φραγκού

λη γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Μόλυβο της Μυτιλήνης. Σπούδασε ψυχολογία και παιδαγωγικά. Εργάζεται στην Αθήνα ως δασκάλα στη δημόσια εκπαίδευση. Έργα της: Το χωραφάκι της αγάπης, Η Κυράνη του δάσους, Η Πορφυρένια και το μαντολίνο της, Το μισό πιθάρι, Το ταίρι της αταίριαστης, Οι άγγελοι των κοχυλιών, Το τραγούδι της Περσεφόνης, Εφτά ορφανά μολύβια... εφτά ιστορίες.

Τα γεγονότα του μαθήματος μας συμβαίνουν στον Μόλυβο, στη Μυτιλήνη, νησί που βρίσκεται πολύ κοντά στη μικρασιατική ακτή.

Δες πόσο κοντά στην Τουρκία βρίσκεται το νησί της Λέσβου (πρωτεύουσα η Μυτιλήνη)

Μπορείς να βρεις πού είναι ο Μόλυβος και τα ιαματικά λουτρά της Εφταλούς;

ΚΛΙΚ

Ο Μόλυβος
  

Διάβασε μέσα από το βιβλίο την πρόταση που σου θυμίζουν οι παρακάτω εικόνες



 

Άκου το παρακάτω παραδοσιακό ρεμπέτικο τραγούδι

Στίχοι: Παραδοσιακό
Μουσική: Παραδοσιακό
Περιοχή: Μικρά Ασία - Ιωνία
Εκτελεστής: Γιώργος Βιδάλης

Σύρε το πασουμάκι σου (τρις)
να δω το ποδαράκι σου
Άντε μωρέ!

Στείλε με μάνα για νερό (τρις)
να σου το φέρω δροσερό

Κι αν δε στο φέρω δροσερό
την νιότη μου να μην χαρώ (δις)
Εεεεεεπα!
Άντε ντε!

Μάνα μου παραπάτησα (τρις)
και το σταμνί μου τσάκισα
Ώωωωωχ Παναγιά μου!

Δεν ήταν παραπάτημα
μον’ της αγάπης τσάκισμα (δις)
Γεια σας Μητσάκια!

 

οι Άγιοι Ανάργυροι στην Εφταλού

 

τα ιαματικά λουτρά της Εφταλούς

ΤΑ ΙΑΜΑΤΙΚΑ ΛΟΥΤΡΑ ΕΦΤΑΛΟΥΣ ΣΗΜΕΡΑ

ΚΛΙΚ
 

Η Φωτεινή Φραγκούλη για το βιβλίο της "Το μισό Πιθάρι"

ΤΑ ΤΑΞΙΔΙΑ ΤΟΥ ΠΑΠΠΟΥ ΜΟΥ (ΔΕΙΓΜΑ ΑΠΟ ΨΗΦΙΑΚΗ ΤΑΞΗ)

Η Γοργόνα

Η Γοργόνα, η αδελφή του Μεγαλέξανδρου. Αριστερά έργο του Θεόφιλου και δεξιά του Μποστ

Ένας θρύλος λέει αναφερεται στη γοργόνα που σταματάει τα καράβια και ρωτάει με πόνο αν ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος και, όποτε πάρει αρνητική απάντηση, προκαλεί τρικυμία και βουλιάζει το καράβι.

Όταν, όμως, πάρει την απάντηση : «Ζει και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει» νιώθει αγαλλίαση και αφήνει το καράβι να φύγει. Είναι η αδερφή του μεγάλου Αλεξάνδρου που κατά τη λαϊκή παράδοση, όταν ο αδερφός της βρήκε το αθάνατο νερό, ζήλεψε και το ήπιε εκείνη, με αποτέλεσμα ο Αλέξανδρος να την καταραστεί. Ή κατά μία άλλη εκδοχή ο Αλέξανδρος της ανέθεσε να βρει το αθάνατο νερό κι εκείνη το βρήκε. Αλλά, καθώς το πήγαινε στον αδερφό της, έπεσε, σκορπώντας όλο το νερό. Τότε από τη θλίψη της που ο αδερφός της έχασε εξαιτίας της την αθανασία, προσπάθησε να αυτοκτονήσει, πέφτοντας στη θάλασσα. Οι θεοί, όμως, τη λυπήθηκαν και τη μεταμόρφωσαν σε γοργόνα – μισή γυναίκα, μισή ψάρι – και από τότε προσπαθεί να καθησυχάσει τις τύψεις της, ζητώντας απ’ τα περαστικά πλοία να μάθει, αν ζει ο αδερφός της…Ο παραπάνω θρύλος έχει διαφορετικές ερμηνείες από τόπο σε τόπο. Δες και μια άλλη εκδοχή του θρύλου...

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ

Πρόκειται για τον ναό - σύμβολο που έκτισε ο Ιουστινιανός το 537 μ. Χ. και αποτέλεσε τον ορθόδοξο καθεδρικό ναό της Κωνσταντινούπολης. Σήμερα λειτουργεί σαν μουσείο. Δες από το μάθημα της Ιστορίας της Ε΄δημοτικού τις εικόνες της Αγίας Σοφίας. Αν θες διάβασε και την ιστορία για το κτίσιμό της. ΚΛΙΚ

ΒΟΣΠΟΡΟΣ

O Βόσπορος αποτελεί ένα στενό πορθμό που χωρίζει το Ευρωπαϊκό τμήμα της Τουρκίας από το Ασιατικό της τμήμα, συνδέοντας την λεκάνη της Προποντίδας (θάλασσα του Μαρμαρά) με τον Εύξεινο Πόντο.

Δες εικόνες και μια παρουσίαση για τον Βόσπορο. ΚΛΙΚ

Ρήματα σε -άβω

Γράψε στο Ηλεκτρονικό λεξικό %άβω και βρες ρήματα που τελειώνουν σε -άβω. ΚΛΙΚ

Τα ρήματα που τελειώνουν σε -άβω γράφονται με β. Π.χ.: ράβω, ανάβω, σκάβω, θάβω...
Εξαιρείται και γράφεται με -αυ- το παύω.

ΝΕΟΛΙΘΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

 Δες στην παρακάτω εικόνα την εξέλιξη του ανθρώπου

 Πώς μπορείς τώρα να εξηγήσεις την παρακάτω εικόνα;

Συμπλήρωσε τον παρακάτω πίνακα

ΚΛΙΚ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ