Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΤΕΧΝΗ (ΔΕΙΓΜΑ)

Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΟΥΡΚΟΥΣ

Ο Μωάμεθ κατόρθωσε να μεταφέρει 70 καράβια από τον Βόσπορο στον Κεράτιο, σέρνοντάς τα στην ξηρά για εννιά χιλιόμετρα.

Εκμεταλλευόμενος τη δύσκολη θέση των Βυζαντινών ζήτησε για δεύτερη φορά την Πόλη από τον αυτοκράτορα αλλά και πάλι η απάντηση του Κωνσταντίνου ήταν αρνητική.

Στις 29 Μαΐου 1453 άρχισε η μεγάλη επίθεση. Το μεγάλο κανόνι προκάλεσε ρήγμα στον πύργο του Αγίου Ρωμανού και χιλιάδες Τούρκοι όρμησαν στην τάφρο και στα τείχη.

Οι Βυζαντινοί γέμισαν την τάφρο με νερό και έπνιξαν πολλούς από τους εισβολείς. 

Ταυτόχρονα γκρέμιζαν και όσους προσπαθούσαν να ανεβούν με ανεμόσκαλες στα τείχη. Η μέρα πήγαινε να τελειώσει και η νίκη έκλεινε και πάλι προς το μέρος των Βυζαντινών.

Τότε όμως ο Ιουστινιάνης πληγώθηκε και η είδηση κατατρόμαξε τους Βυζαντινούς.

Μια ομάδα γενιτσάρων πάλι βρήκε αφύλακτη τη μικρή πύλη Κερκόπορτα, μπήκε στην Πόλη και άνοιξε κάποιες μεγάλες πύλες, για να μπουν και άλλοι.

Οι πολιορκημένοι άρχισαν να χτυπιούνται πισώπλατα και να υποχωρούν.

Στην πύλη του Ρωμανού πολέμησε γενναία και σκοτώθηκε ο βυζαντινός αυτοκράτορας, ο τελευταίος αυτοκράτορας του Βυζαντίου, ο Κωνσταντίνος ο ΙΑ ο Παλαιολόγος

 Η Πόλη έπεσε στα χέρια των Οθωμανών. Μια φράση ακούγονταν από στόμα σε στόμα. Η Πόλις εάλω!

Παραδοσιακοί και θαυμαστοί θρύλοι, αναπτύχθηκαν γύρω από την άλωση της Πόλης, για να θρέψουν τις ελπίδες και το θάρρος του έθνους επί αιώνες.

Μια παράδοση αναφέρει ότι την ώρα που μπήκαν οι Τούρκοι στην Πόλη και στη συνέχεια στην Αγιά Σοφιά τελούνταν θεία λειτουργία. Ο τοίχος τότε πίσω από την Αγία Τράπεζα άνοιξε και εξαφανίστηκε ο ιερέας που τελούσε την λειτουργία. Όταν η Πόλη επιστρέψει στα χέρια χριστιανών, ο ιερέας θα ξαναβγεί από εκεί και θα συνεχίσει τη θεία λειτουργία που άφησε στη μέση.   

Άλλη παράδοση είναι αυτή του μαρμαρωμένου βασιλιά. Συγκεκριμένα όταν ήλθε η ώρα η πόλη να τουρκέψει και μπήκαν μέσα οι Τούρκοι, έτρεξε ο βασιλιάς καβάλα στ’ άλογό του να τους εμποδίσει. Ήταν πλήθος αρίφνητο η Τουρκιά, χιλιάδες τον έβαλαν στη μέση κι εκείνος χτυπούσε κι έκοβε με το σπαθί του.
Τότε σκοτώθη τ’ άλογό του κι έπεσε κι αυτός. Κι εκεί που ένας Αράπης σήκωσε το σπαθί να χτυπήσει το βασιλιά, ήρθε άγγελος Κυρίου και τον άρπαξε και τον πήγε σε μια σπηλιά βαθιά στη γη κάτω, κοντά στη Χρυσόπορτα
 

Εκεί μένει μαρμαρωμένος ο βασιλιάς και καρτερεί την ώρα να ’ρθει πάλι ο άγγελος να τον σηκώσει. Οι Τούρκοι το ξέρουν καλά αυτό, μα δεν μπορούν να βρουν τη σπηλιά που είναι ο βασιλιάς γι’ αυτό έχτισαν την πόρτα που ξέρουν πως απ’ αυτή θα μπει ο βασιλιάς να τους πάρει πίσω την Πόλη.
Μα, όταν είναι θέλημα Θεού, θα κατεβεί ο άγγελος στη σπηλιά και θα τον ξεμαρμαρώσει και θα του δώσει στο χέρι το σπαθί που είχε στη μάχη. Και θα σηκωθεί ο βασιλιάς και θα μπει στην Πόλη από τη Χρυσόπορτα και, κυνηγώντας με τα φουσάτα του τους Τούρκους, θα τους διώξει ως την Κόκκινη Μηλιά.

ΕΣΤΕΙΛΑ ΔΥΟ ΠΟΥΛΙΑ

...και ΟΠΕΡΑ

Το γνωστό: “πάλι με χρόνια, με καιρούς πάλι δικά μας θα ναι” δεν έλειψε ούτε στιγμή από τα χείλη και το μυαλό του υπόδουλου Θρακικού Ελληνισμού. Ακόμα και σήμερα εξακολουθεί να συγκινεί τον κόσμο.

Όταν έπεσε η Κωνσταντινούπολη στους Τούρκους, ένα πουλί ανέλαβε να πάει ένα γραπτό μήνυμα στην Τραπεζούντα στην Χριστιανική Αυτοκρατορία του Πόντου για την Άλωση της Πόλης. Μόλις έφτασε εκεί πήγε κατευθείαν στη Μητρόπολη που λειτουργούσε ο Πατριάρχης και άφησε το χαρτί με το μήνυμα πάνω στην Άγια Τράπεζα. Κανείς δεν τολμούσε να πάει να διαβάσει το μήνυμα. Τότε πήγε ένα παλικάρι, γιος μιας χήρας, και διάβασε το άσχημο μαντάτο "Πάρθεν η Πόλη, Πάρθεν η Ρωμανία". Το εκκλησίασμα και ο Πατριάρχης άρχισαν τον θρήνο, αλλά ο νέος τους απάντησε "Κι αν η Πόλη έπεσε, κι αν πάρθεν η Ρωμανία, πάλι με χρόνους και καιρούς, πάλι δικά μας θα' ναι".

ΠΗΡΑΝ ΤΗΝ ΠΟΛΙΝ, ΠΗΡΑΝ ΤΗΝ

Συμπληρώστε την ακροστιχίδα

ΚΛΙΚ

ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

1. Ψάξε και βρες το δημοτικό ποίημα "Της Αγια - Σοφιάς". Τι κοινό μπορούμε να πούμε ότι έχει με το δημοτικό τραγούδι του Πόντου για την Άλωση της Πόλης;
2. Πόσα ακριβώς χρόνια έχουν περάσει από την άλωση της Πόλης μέχρι σήμερα; (Να βρείτε ακριβή αριθμό χρόνων, μηνών και ημερών)

Ο ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙ ΝΑ ΣΩΣΕΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ(ΔΕΙΓΜΑ - ΣΧΕΔΙΑΓΡΑΜΜΑ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ)

Η ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ΓΝΩΡΙΖΕΙ ΜΕΓΑΛΗ ΑΚΜΗ

Τη Θεσσαλονίκη ο Μ. Κωνσταντίνος τη σκέφτηκε ακόμα και πρωτεύουσα του νέου κράτους , μαζί με τη Ναϊσσό, (γενέτειρά του - η σημερινή Νίσσα) τη Σαρδική (σημερινή Σόφια) και την αρχαία Τροία.

 Αν εσύ ήσουν Μ. Κωνσταντίνος και έπρεπε να πάρεις εσύ την απόφαση, ποια από τις 5 παραπάνω πόλεις θα επέλεγες για πρωτεύουσα; Γιατί;

Η Θεσσαλονίκη είχε πολλά χαρίσματα γι αυτό και γνώρισε μεγάλη ακμή, όπως και πολλούς κατακτητές γι αυτούς τους λόγους:

  

Τελικά ο Μ. Κωνσταντίνος επέλεξε το Βυζάντιο που αργότερα ονομάστηκε Κωνσταντινούπολη

Η Θεσσαλονίκη ήταν στολισμένη με όμορφα μνημεία και ναούς, όπως της Ροτόντας (μοναδικό περίκεντρο κτίριο στην Ελλάδα), 

της Αγίας Σοφίας (χτίστηκε με πρότυπο την Αγια-Σοφιά της Πόλης),

η Αχειροποίητος (ονομάστηκε έτσι από μια εικόνα που πίστευαν ότι δε δημιουργήθηκε από ανθρώπινο χέρι, αλλά έπεσε από τον ουρανό),

ο ναός του Αγίου Δημητρίου (πολιούχος της πόλης),

ο Λευκός Πύργος (χτίστηκε το 1430 από τους Τούρκους για φυλακές καταδίκων) κ.ά.  

 

Ο Λευκός Πύργος και η ιστορία του

ΚΛΙΚ

Η Θεσσαλονίκη είχε μια μορφή αυτοδιοίκησης και λειτουργούσαν σ' αυτήν σχολεία και ανώτερες σχολές.

Οι Ζηλωτές ήταν ένα είδος κόμματος, που υποστήριζε τις θέσεις των φτωχών τάξεων.

Το 14ο αι. οι Ζηλωτές συγκρούστηκαν με τους πλούσιους, επικράτησαν, εξόρισαν τους ευγενείς και δήμευσαν τις περιουσίες τους.

Διοίκησαν για 7 χρόνια (1342-1349) με απόλυτη δημοκρατικότητα. Ήταν ένα δημοκρατικό πολίτευμα, πρωτόγνωρο για την εποχή του. Υπήρχε αυτοδιοίκηση και ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική. (Οι παρακάτω χάρτες στα χρόνια 1342 και 1349)

 

Τελικά οι ευγενείς επέστρεψαν, επικράτησαν και τιμώρησαν τους Ζηλωτές

Το παράδειγμά τους έμεινε στην ιστορία σαν αγώνας των αδυνάτων κατά των δυνατών. 

ΤΑ ΒΥΖΑΝΤΙΝΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΥΓΧΡΟΝΑ ΔΗΜΗΤΡΙΑ 

Κατά την περίοδο των βυζαντινών "Δημητρίων" συγκεντρώνονταν στη Θεσσαλονίκη έμποροι από όλη σχεδόν την Ευρώπη και προσπαθούσαν να πουλήσουν ή να αγοράσουν προϊόντα. Παράλληλα οι Θεσσαλονικείς γιόρταζαν τον πολιούχο άγιο της πόλης τους με επισημότητα. Η σημερινή Δ.Ε.Θ. δε διαφέρει πολύ στη σύνθεση και τους στόχους από τη βυζαντινή εμποροπανήγυρη.

Συγκεντρώνονται πάλι έμποροι από διάφορα μέρη του κόσμου, εκθέτουν τα προϊόντα τους και κλείνονται εμπορικές συμφωνίες.

Το ελληνικό κράτος ενισχύει το θεσμό της Δ.Ε.Θ. με ιδιαίτερη επισημότητα, αφού στα εγκαίνιά της καθιερώθηκε η επίσκεψη του πρωθυπουργού και η αναγγελία των οικονομικών μέτρων προς το λαό.

Από ΕΔΩ μπορείς να κάνεις εικονικές περιηγήσεις στους εκθέτες και στα περίπτερα της Δ.Ε.Θ. 

Η Δ.Ε.Θ. και η ιστορία της

ΚΛΙΚ

ΑΓΙΟ ΟΡΟΣ: Η ΠΟΛΙΤΕΙΑ ΤΩΝ ΜΟΝΑΧΩΝ 

ΚΛΙΚ

Δες διαδραστικό χάρτη με πληροφορίες για τη θέση των μονών του Αγίου Όρους, εικόνες και άλλες πληροφορίες γι αυτές.

ΚΛΙΚ

Η ΤΕΤΑΡΤΗ ΣΤΑΥΡΟΦΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΑΛΩΣΗ ΤΗΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥΠΟΛΗΣ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΦΡΑΓΚΟΥΣ

Οι Σελτζούκοι Τούρκοι κατέλαβαν πολλούς βυζαντινούς τόπους. Μέσα σε αυτούς ήταν και οι Άγιοι Τόποι στα Ιεροσόλυμα και κακοποιούσαν ή λεηλατούσαν τους προσκυνητές χριστιανούς.

Ο Αλέξιος Α' Κομνηνός αποφάσισε να διώξει τους Τούρκους από κει, όμως επειδή μόνος του δε θα τα κατάφερνε ζήτησε τη βοήθεια από διάφορους ηγεμόνες της Δύσης και τον Πάπα, ο οποίος θα μπορούσε να πείσει τους ηγεμόνες να στείλουν μισθοφορικό στρατό στην Πόλη.

Πράγματι ο Πάπας ανταποκρίθηκε στις εκκλήσεις των Βυζαντινών και προέτρεψε τους ηγεμόνες της Δύσης να βοηθήσουν την Πόλη. Φυσικά και ζήτησε κάτι τέτοιο γιατί νόμιζε ότι έτσι θα μπορούσε να επεμβαίνει στην ανατολική εκκλησία.

Οι χριστιανοί της Δύσης έκαναν συνολικά τέσσερις(4) εκστρατείες, που ονομάστηκαν Σταυροφορίες, γιατί οι στρατιώτες που πήραν μέρος σε αυτές είχαν στο μανδύα τους ζωγραφισμένο ένα σταυρό.

 

Οι τρεις (3) πρώτες εκστρατείες (1095-1099), (1147-1149), (1189-1193) κατέληξαν σε αποτυχία για τη Δύση με χιλιάδες νεκρούς χριστιανούς και μεγάλες καταστροφές για το Βυζάντιο. 

Η Τέταρτη Σταυροφορία(1204) ήταν διαφορετική από τις άλλες.

Οι Σταυροφόροι συγκεντρώθηκαν στη Βενετία και είχαν σκοπό να πλεύσουν στην Αίγυπτο με βενετικά καράβια και από κει να βαδίσουν προς τους Αγίους Τόπους. Οι Βενετοί θα έπαιρναν για την προσφορά τους τα μισά από τα εδάφη που θα κατακτούσαν.

Πριν ξεκινήσουν όμως έφτασε στη Βενετία ο έκπτωτος αυτοκράτορας του Βυζαντίου Αλέξιος Δ' Άγγελος και τους έπεισε να βαδίσουν προς την Πόλη για να τον βοηθήσουν να ξαναπάρει το θρόνο του. Για αντάλλαγμα δε, τους υποσχέθηκε πολλά χρήματα.

Οι Σταυροφόροι δέχτηκαν να βοηθήσουν κατέλαβαν την Πόλη και αποκατέστησαν τον Αλέξιο στο θρόνο.

Επειδή όμως ο Αλέξιος δεν έδωσε σε αυτούς όσα τους είχε υποσχεθεί, κατέλαβαν και πάλι την Πόλη και τη λεηλάτησαν με τον πιο άγριο τρόπο.

Δε σεβάστηκαν ούτε τις εκκλησίες, ακόμα και την Αγία Σοφία λεηλάτησαν, ενώ πλήθος μνημείων και αγαλμάτων μεταφέρθηκαν στη Δύση, πολλά από τα οποία βρίσκονται ως σήμερα ακόμα εκεί.

Η απόρθητη έως τότε Πόλη έπεσε στα χέρια των σταυροφόρων. Χάθηκαν πολλές ζωές και πολλές επίσης πουλήθηκαν και σε σκλαβοπάζαρα... 

Η Άλωση της Πόλης από τους Φράγκους

Η άλωση σε πίνακα του Ντελακρουά

 

Κάτοικοι της Πόλης πωλούνται ως σκλάβοι

Μετά την άλωση της Πόλης δημιουργήθηκαν από βυζαντινούς άρχοντες νέα κράτη, με σκοπό να απελευθερώσουν τη σκλαβωμένη Βασιλεύουσα...

ΑΣΚΗΣΕΙΣ

Αντιστοιχίστε τις έννοιες της πολιορκίας και της Άλωσης με τα γεγονότα που σχετίζεται καθεμιά από αυτές

ΚΛΙΚ

Βάλτε Σωστό ή Λάθος στις προτάσεις που αναφέρονται στην άλωση της Πόλης

ΚΛΙΚ

ΤΟ ΒΥΖΑΝΤΙΟ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΟ ΑΠΟΓΕΙΟ ΤΗΣ ΑΚΜΗΣ ΤΟΥ

Από τον 9ο έως τον 11ο αιώνα στο θρόνο του Βυζαντίου ανέβηκαν οι Μακεδόνες αυτοκράτορες.

Οι σπουδαιότεροι ήταν: 

Η πρώτη περίοδος της Μακεδονικής δυναστείας (867-1025) χαρακτηρίζεται γενικά ως μία περίοδος ακμής του Βυζαντίου. Μετά από μια σειρά μακρών πολέμων, το βυζαντινό κράτος επεκτείνει την εδαφική του κυριαρχία σε όλη τη Μικρά Ασία, τη βόρεια Συρία μέχρι τη Μεσοποταμία, τη δυτική Αρμενία και Γεωργία, ενώ στο βόρειο σύνορό του φτάνει ως το Δούναβη. 

Συνέχισαν ακόμα τον εκχριστιανισμό άλλων λαών (Ρώσων-Ούγγρων) και πήραν στα χέρια τους πάλι τον έλεγχο της Μεσογείου από τους Σαρακηνούς πειρατές.

Παρά τις δυσκολίες και τα προβλήματα στο πλαίσιο της εξωτερικής πολιτικής, παρουσιάζονται σημαντικά επιτεύγματα στην οικονομική και κοινωνική ζωή και μια έντονη πνευματική και καλλιτεχνική κίνηση γνωστή ως Μακεδονική Αναγέννηση.

Στην εσωτερική πολιτική ακόμα αναδιοργάνωσαν τα θέματα, αποκατέστησαν τις σχέσεις με την Εκκλησία ( χτίστηκαν νέοι ναοί και μοναστήρια, αντιμετωπίστηκαν σωστά οι αιρέσεις),εκσυγχρόνισαν τη νομοθεσία (σημαντικότερα νομοθετικά έργα τα "Βασιλικά" με τα οποία εκσυγχρονίζονταν παλιοί νόμοι, το "Επαρχιακό βιβλίο" για θέματα εμπορίου και οι "Νεαρές" δηλαδή νέοι νόμοι). 

ο ιδρυτής της δυναστείας, Βασίλειος Α΄έφιππος, ενώ εκδικάζει διαφορές, μεταξύ στρατιωτικών

 

Στις Νεαρές ανήκε και ο νόμος του "Αλληλέγγυου" του Βασιλείου του Β ' που όριζε ότι οι πλούσιοι ήταν υποχρεωμένοι να πληρώνουν το φόρο των ταπεινών δηλ. των φτωχών που δεν ήταν σε θέση να αντεπεξέλθουν στις φορολογικές τους υποχρεώσεις προστατεύοντας έτσι τους μικροϊδιοκτήτες από τις αυθαιρεσίες των "δυνατών".

 Οι "δυνατοί" των επαρχιών είχαν πολύ μεγάλη δύναμη. Στην εικόνα η Δανιηλίδα, πλούσια γυναίκα των Πατρών και ενώ μεταφέρεται από 300 δούλους στην Κων/πολη για να επισκεφτεί τον Βασίλειο Α΄όταν στέφθηκε αυτοκράτορας

 

Γενικά σχεδόν όλοι οι αυτοκράτορες της περιόδου λαμβάνουν μέτρα εναντίον της μεγάλης γαιοκτησίας και υπέρ της ενίσχυσης της βάσης του βυζαντινού κράτους, δηλαδή των μικρών καλλιεργητών και στρατιωτών.

Τα μέτρα αυτά βοήθησαν στην ανάπτυξη της γεωργίας, της βιοτεχνίας, της ναυτιλίας και του εμπορίου φέρνοντας πλούτο και δόξα στην αυτοκρατορία.

Η περίοδος αυτή ήταν η λαμπρότερη της αυτοκρατορίας και ονομάστηκε "χρυσή εποχή του Βυζαντίου"

Η ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΚΑΙ Η ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΕΚΣΥΓΧΡΟΝΙΖΟΝΤΑΙ

Οι πόλεμοι εναντίον των γειτονικών λαών(Περσών, Αράβων κλπ)αποδυνάμωσαν οικονομικά το κράτος, αποδιοργάνωσαν το στρατό, δυσκόλεψαν την απονομή της δικαιοσύνης και έπληξαν τους μικρούς καλλιεργητές.

Ο Λέων Γ' ο Ίσαυρος αντιμετώπισε τα προβλήματα αυτά με τις εξής αλλαγές: στη διοίκηση εφάρμοσε το θεσμό των θεμάτων,

στο στρατό δημιούργησε το θεσμό των Ακριτών, στη νομοθεσία εκσυγχρόνισε τους νόμους που υπήρχαν και τους συγκέντρωσε στην "Εκλογή"

Είναι η πρώτη σοβαρή προσπάθεια, μετά τον Ιουστινιανό, να εκσυγχρονιστεί η βυζαντινή νομοθεσία, για ποινικά αδικήματα και ιδιωτικά ζητήματα (κληρονομιές, γάμοι κλπ)

Η «Εκλογή» διατάσσει την εξίσου τιμωρία των εκλεκτών και των κοινών ανθρώπων και των πλουσίων και των φτωχών, ενώ ο Νόμος του Ιουστινιανού συχνά τιμωρεί με διαφορετικές ποινές χωρίς πραγματική αιτιολόγηση.

Ανάμεσα στις άλλες τροποποιήσεις του δικαίου που ίσχυε προ της «Εκλογής» είναι αξιοσημείωτες αυτές που ρυθμίζουν το γάμο.

Σύμφωνα με το κλασικό ρωμαϊκό δίκαιο η νόμιμη ηλικία γάμου ήταν για τα αγόρια τα 14 χρόνια και για τα κορίτσια τα 12. Η «Εκλογή» καθιερώνει αντίστοιχα τις ηλικίες των 15 και 13 ετών. Άλλες διατάξεις καθόριζαν τα συμβόλαια του γάμου, την προίκα, το δώρο του γαμπρού, τους μάρτυρες και άλλες λεπτομέρειες όπως τους βαθμούς συγγένειας που δεν επιτρέπονταν να συνάψουν γάμο.

Η διαφορά της "Εκλογής" σε σχέση με τον "Ιουστινιάνειο Κώδικα" ήταν ότι ήταν γραμμένη στην ελληνική γλωσσα και όχι στη λατινική όπως του Ιουστινιάνειου Κώδικα και σε πολλές από τις νέες διατάξεις διακρίνεται η επίδραση της χριστιανικής θρησκείας. Έτσι περιορίζονται τα δικαιώματα των αντρών και αυξήθηκαν των γυναικών, απαγορεύτηκε η θανατική ποινή κλπ.

Με το "Γεωργικό νόμο" προστάτεψε τους μικρούς καλλιεργητές. Μάλιστα λέγεται ότι προϋπήρχε σα νόμος της εποχής των Ισαύρων, όμως από την εποχή αυτή και μετά έχει ισχύ σε όλη την αυτοκρατορία.

 εργάτες καθώς πληρώνονται για την εργασία τους

 

Φορολόγησε τα μοναστήρια, απαγόρευσε την εκπαίδευση από μοναχούς και κληρικούς και βελτίωσε την απονομή της δικαιοσύνης.

 φοροεισπράκτορες

 

Οι αλλαγές αυτές ικανοποίησαν τους φτωχούς, δυσαρέστησαν όμως τους πλούσιους και την Εκκλησία, αφού και οι δυο φορείς είχαν στη δικαιοδοσία τους τεράστιες εκτάσεις γης και κινδύνευαν να τις χάσουν από φτωχούς ακτήμονες

Η ΦΥΛΑΞΗ ΤΩΝ ΑΝΑΤΟΛΙΚΩΝ ΣΥΝΟΡΩΝ ΚΑΙ ΟΙ ΑΚΡΙΤΕΣ

Η φύλαξη της τεράστιας έκτασης των συνόρων ήταν διαρκής φροντίδα για το Βυζάντιο.

Ιδιαίτερα δύσκολη ήταν η προστασία των ανατολικών συνόρων, που εκτείνονταν από τον Καύκασο ως την Ερυθρά θάλασσα.

Για να αντιμετωπίσει το Βυζάντιο την κατάσταση, τοποθέτησε σε αυτές τις άκρες των συνόρων φρουρούς, τους Ακρίτες.

Σε αντάλλαγμα για τις υπηρεσίες τους, το κράτος τους έδινε δωρεάν χωράφια (στρατιωτόπια), άλογα και όπλα και τους απάλλασσε από φόρους. Έτσι είχαν εγκατασταθεί μαζί με τις οικογένειές τους στα ανατολικά σύνορα και ήταν πραγματικοί "βιγλάτορες", αφού παρακολουθούσαν τις κινήσεις των εχθρών και ειδοποιούσαν έγκαιρα το Παλάτι. Επίσης φρουρούσαν τα περάσματα των συνόρων και εμπόδιζαν τους εχθρούς να λεηλατούν αυτές τις περιοχές

 

Οι Ακρίτες έγιναν ξακουστοί, πολεμώντας εναντίον των Αράβων για την προστασία των συνόρων. Όταν δεν πολεμούσαν, γυμνάζονταν και βοηθούσαν στην οχύρωση των ακριτικών πόλεων.

Για την ανδρεία τους ο λαός τους εξύμνησε στα ακριτικά τραγούδια, τα οποία μιλούν για τη ζωή τους και τους αγώνες τους και έγιναν η αρχή των δημοτικών μας τραγουδιών.

Ο πιο ξακουστός ήταν ο Βασίλειος Διγενής, που εξυμνήθηκε ιδιαίτερα στο έπος "Βασίλειος Διγενής Ακρίτας"

Παντού όπου άκμασε ο Ελληνισμός(Κύπρος, Κρήτη, Πόντος κλπ) μιλούν για "της γης τον αντρειωμένο", το Διγενή

Τα Ακριτικά τραγούδια , είναι θησαυροί του Ελληνικού πνεύματος που , για δώδεκα αιώνες κοντά , κράτησαν τη μνήμη της θυσίας και του ηρωισμού , εκείνων που στα σύνορα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας , πάλεψαν για ν' αποδιώξουν τους Σαρακηνούς , τους Απελάτες , τους Τούρκους , τους Άραβες , βάρβαρους εχθρούς που κούρσευαν , έκαιγαν και σκότωναν .Φρουροί στα σύνορα οι Ακρίτες , πολεμούσαν αδιάκοπα τους επιδρομείς και για τα μεγάλα κατορθώματά τους , γιά τη ζωή τους και τους αγώνες τους , μιλάνε τ' ακριτικά τραγούδια .

Ο λαός μας , αυτά τα τραγούδια , που πρωτοφάνηκαν τον 8ο αιώνα , τα έπλασε και τα ξανάπλασε , γι αυτό και δεν μας παραδόθηκαν στην πρώτη τους μορφή , τα τραγούδησε περήφανα στις υπέρτατες στιγμές του , τα διατήρησε και τα φύλαξε στην καρδιά του πολύτιμα δημιουργήματα .Τ' Ακριτικά τραγούδια , είναι τα πιο παλιά στην λαϊκή μας ποίηση κι' έχουν την αρχή τους στην Καππαδοκία . Με το χρόνο , απλώθηκαν σ' ολόκληρη την Ελλάδα και πολύ καλλιεργήθηκαν στην Κύπρο αλλά και στην Κρήτη, περιοχές που υπέφεραν από τις εποδρομές των Σαρακηνών πειρατών .

Το πάλεμα με το χάρο κι' ο θάνατος του Διγενή , " Ο Διγενής ψυχομαχεί κι' η γη τόνε τρομάσει..." , είναι απ' τα καλύτερα , από εκείνα που μπορούν να χαρακτηριστούν αριστουργήματα του ποιητικού λόγου.

Ο Διγενής ψυχομαχεί...

Ο Βασίλειος Διγενής Ακρίτας είναι ο γνωστότερος από τους ήρωες των ακριτικών τραγουδιών και πρωταγωνιστής ενός έμμετρου αφηγηματικού έργου του 11ου - 12ου αι., το οποίο είναι γνωστό ως Διγενής Ακρίτας ή Έπος του Διγενή Ακρίτα. Θεωρείται το πρώτο γραπτό μνημείο της νεοελληνικής λογοτεχνίας. Σύμφωνα με το μύθο ήταν ένας από τους Ακρίτες, τους φρουρούς των Βυζαντινών συνόρων και είχε το προσωνύμιο Διγενής εξαιτίας της εθνικής καταγωγής του: η μητέρα του ήταν κόρη βυζαντινού στρατηγού και ο πατέρας του εμίρης από την Συρία.

Υπόθεση του έργου

Το έργο ξεκινά με την αφήγηση της ιστορίας των γονέων του Διγενή: πατέρας του ήταν ο εμίρης της Συρίας Μουσούρ, ο οποίος σε μια επιδρομή σε βυζαντινά εδάφη άρπαξε την μοναχοκόρη ενός βυζαντινού στρατηγού. Τα πέντε αδέρφια της κοπέλας συνάντησαν τον εμίρη για να ζητήσουν πίσω την αδερφή τους και, επειδή εκείνος αρνήθηκε να την δώσει, ο μικρότερος από αυτούς μονομάχησε μαζί του και τον νίκησε. Ο εμίρης όμως αρνήθηκε να επιστρέψει την κοπέλα. Την παντρεύτηκε, βαφτίστηκε χριστιανός και εγκαταστάθηκε στο βυζαντινό έδαφος· όταν η μητέρα του τον κάλεσε οργισμένη να επιστρέψει στην πατρίδα του εκείνος την επισκέφτηκε και έπεισε εκείνη και την οικογένειά του να ασπασθούν τον χριστιανισμό. Ένα χρόνο μετά τον γάμο γεννήθηκε ο γιος του ζευγαριού, Βασίλειος.

Ο Βασίλειος είχε δείξει από τα παιδικά του χρόνια τις εξαιρετικές ικανότητες και επιδόσεις του σε ασχολίες όπως το κυνήγι: σε ηλικία 12 ετών έπνιξε δύο αρκούδες και σκότωσε ένα λιοντάρι. Όταν ερωτεύτηκε την κόρη ενός στρατηγού, την έκλεψε με την θέλησή της, επειδή οι γονείς της δεν έδιναν την συγκατάθεσή τους, και ο πατέρας της κοπέλας επέτρεψε τον γάμο μόνο αφού ο Διγενής σκότωσε τους πολεμιστές που έστειλε ο στρατηγός για να τον κυνηγήσουν.

Η συνέχεια του κειμένου αφηγείται τα κατορθώματα του Διγενή που τον έκαναν διάσημο και για τα οποία του απένειμε τιμές ο βυζαντινός αυτοκράτορας. Το μεγαλύτερο τμήμα καταλαμβάνεται από την αφήγηση -σε πρώτο πρόσωπο- των μαχών του Διγενή απέναντι σε έναν δράκο και ένα λιοντάρι που απειλούσε την γυναίκα του και εναντίον των απελατών και της αμαζόνας Μαξιμώς που ήθελαν να την κλέψουν.

Στο παρακάτω ποντιακό τραγούδι, ποια στοιχεία διακρίνεις με τα οποία πίστευε ο λαός ότι οι ακρίτες είχαν υπερφυσικές ικανότητες;

Άκου το παρακάτω τραγούδι, πώς μπορείς να χαρακτηρίσεις τον Διγενή έτσι όπως τον παρουσιάζει; Βρες τα στοιχεία αυτά που δείχνουν αυτό. Τι θέλει να πει η τελευταία στροφή του ποιήματος;

Ο Διγενής και ο Χάροντας

Κωστής Παλαμάς
Μουσική :Μιχάλης Τερζής
Τραγουδάει η Ελευθερία Αρβανιτάκη

Καβάλλα πάει ο Χάροντας
 τον Διγενή στον 'Αδη,
 κι άλλους μαζί. Κλαίει, δέρνεται
 τ' ανθρώπινο κοπάδι. 

Και τους κρατεί στου αλόγου του 
δεμένους στα καπούλια, 
της λεβεντιάς τον άνεμο, 
της ομορφιάς την πούλια. 

Και σα να μην τον πάτησε
 του Χάρου το ποδάρι
 ο Ακρίτας μόνο ατάραχα
 κοιτάει τον καβαλλάρη

 "Ο Ακρίτας είμαι, Χάροντα 
δεν περνώ με τα χρόνια.
 Μ' άγγιξες και δε μ' ένοιωσες
 στα μαρμαρένια αλώνια; 

{Εγώ είμαι η ακατάλυτη
 ψυχή των Σαλαμίνων,
 στην Εφτάλοφην έφερα
 το σπαθί των Ελλήνων.}

 Δε χάνομαι στα Τάρταρα,
 μονάχα ξαποσταίνω,
 στη ζωή ξαναφαίνομαι 

και λαούς ανασταίνω!"